Wat is PSA?

ProstaatSpecifiek Antigeen (PSA) is een eiwit geproduceerd door de prostaatklier. Een eenvoudige bloedtest meet de concentratie (ng/mL). Het is geen kankertest, maar een marker die kan wijzen op prostaataandoeningen.

Referentiewaarden (richtlijnen, geen harde grenzen)

Klassieke drempel: 4,0 ng/mL. Moderne richtlijnen gebruiken leeftijdsgebonden waarden.

Oorzaken van verhoogde PSA (niet alleen kanker!)

• Goedaardige prostaathyperplasie (BPH): Vergrote prostaat, veelvoorkomend na 50e
• Prostatitis: Ontsteking/infectie van de prostaat
• Leeftijd: PSA stijgt natureel met de jaren
• Etniciteit: Zwarte mannen hebben natureel hogere waarden
• Recente activiteiten: Erectie/ejaculatie, fietsen, paardrijden, prostaatmassage, cystoscopie, biopsies (kan dagenlang verhogen)
• Medicijnen: Finasteride/duasteride verlagen PSA ~50% (let op bij interpretatie!)

PSA-test: voor- en nadelen

Wie wanneer testen? (Richtlijnen)

• Gemiddeld risico: Bespreking vanaf 50 jaar (gedeelde besluitvorming)
• Verhoogd risico (zwarte mannen, positieve familieanamnese): Bespreking vanaf 40-45 jaar
• >70 jaar of levensverwachting <10 jaar: Routinematig screenen niet aanbevolen

Volgstappen bij verhoogde PSA

1. Herhaalde meting (na 4-6 weken, geen erotische activiteit 48u van tevoren)
2. Vrij PSA / totaal PSA ratio (lager ratio = hoger kankerrisico)
3. MRI-prostaat (multiparametrisch)
4. Fusie-biopsie (MRI-geguideerd) bij verdachte gebieden

Conclusie

PSA is een nuttige maar onvolmaakte marker. Een verhoogde waarde is geen kankerdiagnose, maar een aanleiding voor gesprek met huisarts/uroloog over voor- en nadelen van verder onderzoek. Persoonlijke risicofactoren en voorkeuren zijn leidend.