Tongzweren (apthose ulceraties) zijn kleine, pijnlijke, ronde/ovale diepteulcera met een geelwitte basis en rode rand. Meestal 3-10 mm, genezen spontaan in 7-14 dagen zonder litteken. Oorzaken: trauma (bijten, scherpe tandborstel), stress, hormonale wisselingen, voedselovergevoeligheid (chocolade, noten, kaas, citroen), vitamine B12/folium/ijzer tekort, SLS in tandpasta, ziekten (celiakië, IBD, Behçet, HIV).
Symptomatische behandeling (pijnverlichting, sneller genezen)
Thuismiddelen (bewijs variërend)
- Zoutwater spoeling: 1 tl zout in 250 ml lauwwarm water, 30 sec spoelen, 3-4x/dag. Osmotisch effect, reinigt, vermindert bacteriën.
- Natriumbicarbonaat (bakzout) pasta: 1 tl bakzout + water tot pasta, op zweer aanbrengen met wattenstaafje, 5 min laten werken, uitspoelen. 3x/dag. Neutraliseert zuur, beschermt.
- Waterstofperoxide 1-1.5% (verdund): 1:1 met water, op zweer aanbrengen met wattenstaafje, niet slikken. Alleen vroege fase. Let op: kan slijmvlies irriteren.
- Honing (Manuka/medisch): Antimicrobiel, wondgenezend. Dunne laag, 3x/dag.
- Kamomillethee spoeling/kompres: Anti-inflammatoir, kalmerend.
- Ijs/koude voeding: Tijdelijke verdoving pijn.
Apotheekproducten (OTC)
- Lidocaïne gel/spray 2-5%: Lokale verdoving, voor eten/borstelen.
- Benzydamine spoeling/spray: NSAID lokaal, pijn/ontsteking.
- Hyaluronzuur gel/spray (Gengigel, Aftamed): Bevordert epithelialisatie, hydrateert.
- Carmellose/pectine/gelatine films (AftaClear, Oralmedic): Beschermende laag over zweer.
- Chloorhexidine 0,12% spoeling: Antiseptisch, preventie secundaire infectie (max 2 weken).
Voorschrift (bij ernstig/herhalend)
- Corticosteroïde pasta (triamcinolon 0,1% in orabase) 2-3x/dag
- Colchicine, dapson, thalidomide (specialist, refectair)
- Systemische corticosteroïden (korte kur) bij grote uitbraak
Wanneer naar huisarts/tandarts/KE-arts?
- Zweer > 2 weken niet genezen
- Zweer > 1 cm (major aphthous)
- Herhalend (> 3-4x/jaar) of constant nieuwe
- Hoge koorts, slikklachten, gewichtsverlies, buikpijn, diaree
- Meerdere slijmvliezen (genitaal, ogen, huid) → verdenking op systeemziekte (Behçet, Crohn, celiakië)
- Immunosuppressie
Preventie
- SLS-vrije tandpasta (bijv. Sensodyne Pronamel, Zendium, Parodontax zonder SLS)
- Zachte tandborstel, zacht borstelen
- Vermijd trigger voedsel (personelijk dagboek)
- Stressmanagement, voldoende slaap
- Supplementen bij gebleken tekort (B12, folium, ijzer, zink)
