Definitie
Biologische beschikbaarheid = de fractie van een nutriënt die na inname wordt geabsorbeerd, getransporteerd en functioneel beschikbaar komt in de doelweefsels. Niet wat u in uw mond stopt, maar wat uw cellen bereikt.
Factoren die biobeschikbaarheid beïnvloeden
- Voedselmatrix: vezels, antinutriënten (oxalaten, phytaten, tannines) binden mineralen/vitamines → mindere opname.
- Spijsvertering & absorptie: maagzuur, gal, pancreasenymen, borstelaanenzymen, transporteri (bijv. SVCT1 voor vit C, RFC voor foliumzuur, cubiline/intrinsieke factor voor B12).
- Eerste-doorgang metabolisme (lever): biotransformatie (bijv. β-caroteen → retinol, vitamine D → 25(OH)D).
- Transport & weefseldistributie: bindende eiwitten (DBP voor vit D, RBP voor vit A, lipoproteïnen voor E/K).
- Cellulaire opname & retentie: receptoren, transporters, opslagcapaciteit.
Voorbeelden van interacties
- Oxalaten (spinazie, rabarber) + calcium: onoplosbare complexen → minder calciumopname.
- Phytaten (volkoren, peulvruchten) + ijzer/zink: chelatie → mindere opname (verminderd door weken, kiemen, zuren).
- Vet + vitamine A/D/E/K: essentieel voor micellevorming → opname ↑ 3–5x.
- Vitamine C + niet-hemijzer: reduceert Fe³⁺ → Fe²⁺ → opname ↑ 2–3x.
- Alcohol: schadeert maag/darm, vermindert B1, B6, B9, A opname & opslag.
Meting van biobeschikbaarheid
- Direct: nutriëntconcentratie in bloed/weefsel na dosering.
- Functioneel: enzymactiviteit (bijv. erythrocytair transketolase voor B1), isotopen-tracers (¹³C, ²H), vloeistofchromatografie (LC-MS/MS).
Hoe verbeteren?
- Eet vitamines bij een complete maaltijd met vet, eiwit, vezels.
- Kies actieve vormen in supplementen (methylfolaat, methylcobalamine, P-5-P, MK-7).
- Bewaar voedsel koel, donker, droog (licht/warmte degradeert vit C, B1, B2, B6, B9, E).
- Vermijd overmatige alcohol, roken, stress – verhogen oxidatieve stress & nutriëntverbruik.
