Speekselklieren
Drie paren grote klieren produceren 90% van het speeksel:
- Parotisklieren: In de wangen, voor/onder oor. Produceren waterig (serös) speeksel.
- Submandibulaire klieren: Onder de kaak, in vloer van mond. Mengsel van serös en mucös.
- Sublinguale klieren: Onder de tong. Voornamelijk mucös (slijmerig).
Kleinere klieren in lippen, wangen, palate, tong leveren rest.
Samenstelling van speeksel
- ±99% water.
- Elektrolyten: natrium, kalium, bicarbonaat (buffert maagzuur).
- Enzymen: amylase (koolhydraatafwrijking), lipase (vetafbraak).
- Mucine (glycoproteïnen): slijm voor smering, slikken, bescherming slijmvlies.
- Antimicrobiële stoffen: lysozym, lactoferrine, immunoglobulines (sIgA).
Productie en regulatie
Gereguleerd door autonoom zenuwstelsel (onvrijwillig).
- Onvoorwaardelijke secretie: Basale stroom (ongeveer 0,5 ml/min) voor bescherming.
- Voorwaardelijke secretie: Stimulatie door geur, smaak, kauwen, gedachte aan voedsel → parasympathicus → copieuze, waterige stroom.
- Sympathicus (stress) → dunne, slijmerige stroom (droge mond).
Acinaire cellen produceren; ductcellen modificeren (reabsorptie Na⁺/Cl⁻, secretie K⁺/HCO₃⁻). Uiteindelijke uitstroom via excretorische gangen in mond.
Functies
- Voedsel bevochtigen & bollen vormen.
- Initiëren spijsvertering (amylase).
- Beschermen tanden/slijmvlies (buffer, antimicrobieel, remineralisatie).
- Smaakstoffen oplossen voor smaakwaarneming.
- Spraak en slikken vergemakkelijken.
