Myoclonische aanvallen kenmerken zich door plotselinge, korte, oncontroleerbare spiersamentrekkingen ('shocks' of 'jerks'). 'Myo' = spier, 'clonus' = snelle wisseling samentrekking/ontspanning. Ze kunnen een enkel lidmaat, een groep spieren of het hele lichaam treffen. Hoe herken je of het een aanval is of een onschuldige verschijnsel?

1. Zoek naar Ongewenste Spiersamentrekkingen

• Kenmerkend: Korte, schokkende trekkingen (alsof je een elektrische schok krijgt), herhaald of enkelvoudig.
• Algemeen: Armen, benen, romp, gezicht. Kan leiden tot vallen, vallen laten, spraakonderbreking.
• Normale varianten (geen epilepsie): Hik, ooglidtrillingen, hypnagogische schokken (bij inslapen) – deze zijn benign en vereisen geen behandeling.
• Red flag: Als de schokken frequenter, intenser, overdag voorkomen, of dagelijks functioneren belemmeren → neurolog raadplegen.

2. Bekijk Herhaling & Timing

• Typisch patroon: Meest frequent 's ochtends bij ontwaken, namiddag afnemend.
• Snelheid: Bewegingen duren fracties van seconden tot enkele seconden.
• Zwaarte: Van een enkele kramp (glas vallen laten) tot continue, versterkende schokken die lopen, praten, eten onmogelijk maken.
• Slaapverstoring: Nachttijdse myoclonus kan leiden tot inslaapproblemen, dagtijdse slaperigheid.

3. Bewustzijnsverlies is GEEN Kenmerk (meestal)

• Bij klassieke myoclonische aanvallen blijft het bewustzijn geheel behouden.
• Als er > paar seconden verwardheid/bewustzijnsverlies is na de schok → denk aan complexe focale aanval of gecombineerd aanvalstype.
• Myoclonische schokken kunnen voorkomen bij: Juveniele Myoclonische Epilepsie (JME), Progressieve Myoclonische Epilepsieën, Lennox-Gastaut, maar ook bij Parkinson, MS, Alzheimer, nierfalen, leverfalen, medicijnbijwerkingen (bijv. opiaten, antidepressiva), metabolische storingen.

Diagnostiek

De neurolog zal aanvragen:

• EEG (kenmerkend: gegeneraliseerde polyspike-wave complexes, vaak gefaciliteerd door fotostimulatie/slaapontheffing).
• MRI hersenen (structuur).
• Bloedonderzoek (elektrolyten, nier/lever, glucose, medicijnspiegels).
• Genetisch onderzoek bij verdachte syndromen.

Behandeling

• Eerste keus: Valproaat (breed spectrum, effectief bij JME). Let op: teratogeen, vermijden bij vrouwen kinderwens.
• Alternatieven: Levetiracetam, Topiramaat, Zonisamide, Clonazepam.
• Vermijd: Carbamazepine, Oxcarbazepine, Phenytoin, Gabapentine, Pregabalene, Vigabatrine – deze kunnen myoclonus verergeren.
• Leefstijl: Regelmatig slaap, vermijd alcohol/oververmoeidheid, stressmanagement.

Conclusie

Korte schokken bij inslapen/hik zijn normaal. Herhaalde, overdagse, functioneel hinderlijke myoclonische schokken vragen om neurologische evaluatie. Vroege diagnose (vooral JME) voorkomt verkeerde medicatie en verergering.