Ijzer: essentieel maar gevaarlijk in overmaat

Ijzer is onmisbaar voor de productie van rode bloedcellen, energiehuishouding en afweer. Bij overmaat wordt het echter opgeslagen in zachte weefsels, waar het toxische vrije radicalen kan vormen. Overtollig ijzer hopt zich op in hart, pancreas, nieren, zenuwstelsel en lever, wat leidt tot diverse symptomen. Ijzeroverbelasting kan genetisch bedingt zijn of voortkomen uit nog niet volledig begrepen metabole afwijkingen.

Erfelijke hemochromatose

Deze genetische aandoening treft 1 op de 200 personen van Noord-Europese afkomst (1 op 10 is drager). Klachten verschijnen vaak pas op middelleeftijd na jarenlange accumulatie. Leverziekte is de meest voorkomende complicatie, maar ook zenuwen en andere weefsels worden aangedaan. Zowel leververvetting als perifere neuropathie komen voor bij patiënten met hemochromatose.

Dysmetabolische ijzerstapeling

Metabool syndroom (drie van: hoge bloeddruk, hoge triglyceriden, abdominale obesitas, insulineresistentie) wordt gezien als 'pre-diabetische' toestand. Leververvetting is een levermanifestatie hiervan. Volgens een 2008-artikel in World Journal of Gastroenterology is ijzerstapeling vaak aanwezig bij metabool syndroom met leververvetting – een combinatie die nu dysmetabolische ijzerstapeling wordt genoemd. Deze kan in ernst gelijk komen aan hemochromatose.

Diabetische neuropathie

Ernstige ijzerstapeling schadigt de alvleesklier, wat kan leiden tot pancreasfalen en diabetes. 'Bronsdiabetes' (huidpigmentatie + falende pancreas) is een klassiek teken van onbehandelde hemochromatose. Diabetes door ijzerstapeling geeft dezelfde problemen als andere diabetesvormen, waaronder perifere neuropathie. Tegenwoordig zeldzaam omdat bloeddonatie ijzerniveaus kan verlagen en pancreasschade voorkomt.

Conclusie en aanbeveling

Ijzeroverbelasting varieert van milde ophoping in specifieke weefsels tot wijdverspreide afzetting. De combinatie van vette lever, ijzerstapeling en perifere neuropathie rechtvaardigt verdere diagnostiek om hemochromatose uit te sluiten en de optimale behandeling te bepalen.