Twee hoofdverklaringen voor ochtendhyperglycemie

Veel mensen met diabetes merken hogere bloedglucosewaarden bij het ontwaken. Twee fenomena kunnen hieraan ten grondslag liggen: het ochtendverschijnsel (Dawn Phenomenon) en het Somogyi-effect (rebound-hyperglycemie).

Ochtendverschijnsel (natuurlijk)

Tussen middernacht en 3 uur 's nachts heeft het lichaam weinig insuline nodig; eventuele avondinsuline laat de suiker dalen. Tussen 3 en 8 uur 's ochtens neemt de werking van die insuline af, terwijl de lever opgeslagen glucose vrijmaakt en hormonen (cortisol, groeihormoon) de gevoeligheid voor insuline verminderen. Resultaat: hoge ochtendglucose. Dit treedt ook bij niet-diabetici op, maar valt alleen op bij dagelijkse meting.

Somogyi-effect (door behandeling)

Dit is een rebound na nachtelijke hypoglycemie. Te veel avondinsuline of te weinig koolhydraten voor het slapen laten de suiker 's nachts te laag dalen. Het lichaam reageert met stresshormonen (adrenaline, glucagon) die de lever dwingen glucose vrij te maken, wat leidt tot hoge waarden 's morgens. Ook een te lage dosis langwerkende insuline kan ochtendhyperglycemie geven.

Hoe te onderscheiden?

De arts zal vragen de bloedsuiker te meten tussen 2 en 3 uur 's nachts gedurende meerdere nachten:

• Constant laag → Somogyi-effect.
• Normaal of hoog → Ochtendverschijnsel.

Behandelopties

Afhankelijk van de oorzaak kan de arts aanpassen: tijdstip/dosis avondinsuline, type insuline, nachtelijke insuline, ochtenddosis verhogen, insulinepomp, of dieetaanpassingen (lichtere ontbijt, geen koolhydraat-snack voor het bed).