Ativan® (lorazepam) is een benzodiazepine met angstolitische, sedatieve, spierverslappende, anticonvulsieve en amnestische eigenschappen. Voorgeschreven voor angststoornissen (vaak geassocieerd met depressie), insomnia, status epilepticus, premedicatie, alcoholontwenning. Hoge afhankelijkheidsrisico – alleen kortdurend (2-4 weken) en onder toezicht.

Veelvoorkomende bijwerkingen (≥1-10%)

• CNS: sedatie, slaperigheid, verminderde alertheid, duizeligheid, ataxie, verwarring, geheugenstoornissen (anterograde amnesie), motorische onbehulpzaamheid.
• Psychiatrisch: paradoxale reacties: agitatie, agressie, hallucinaties, onrust, zelfmoordgedachten (vooral bij ouderen/kwetsbaren).
• Overig: droge mond, misselijkheid, obstipatie, libidoverlies, erectiestoornissen, wazig zien, dysarthrie.

Minder voorkomend (0,1-1%)

• Hoofdpijn, hypotensie (orthostaat), tachycardie, palpitaties.
• Huiduitslag, jeuk, angio-oedeem.
• Leukopenie, trombocytopenie (zeldzaam).
• Verhoogde leverenzymen.

Zeldzame maar ernstige (<0,1%)

• Depressie respiratoire (met name gecombineerd met alcohol, opioïden, andere CNS-depressiva).
• Anafylaxie.
• Hepatoxiciteit.
• Blooddyscrasieën.

Risico's bij specifieke groepen

Groep	Specifieke risico's
Ouderen (>65jr)	Verhoogde gevoeligheid: valrisico, gebrekkigheid, cognitieve achteruitgang, delier, paradoxe agitatie. Beers criteria: vermijden of laagste dose kortst mogelijke duur. Start 0,5 mg.
Leverfalen	Verminderde clearance → accumulatie. Doseerverlaging 50%.
Nierfalen	Metabolieten accumuleren – voorzichtig doseren.
Zwangerschap	Categorie D (risico foetus: floppy infant syndroom, ontwenningsverschijnselen, gat in lip/kaak). Alleen als absoluut nodig.
Borstvoeding	Overgaat in melk – sedatie zuigeling. Vermijden of afbouwen.
Slaapapneu (OSA)	Verergerd apneu, hypoxie. Contra-indicatie relatief.
Glaucoom (sluitkwart)	Anticholinerge effect → oogdrukstijging. Contra-indicatie.

Verslaving & ontwenning

• Fysieke & psychische afhankelijkheid ontstaat al na 2-4 weken dagelijks gebruik.
• Tolerantie: hogere dosis nodig voor hetzelfde effect.
• Ontwenningsverschijnselen bij plots stoppen: rebound angst, insomnia, tremor, zweet, hartkloppingen, krampen, hallucinaties, psychose, epileptische aanvallen – levensgevaarlijk.
• Altijd afbouwen: langzaam (weken-maanden), onder begeleiding. Bijv. 10-25% doseerverlaging per 1-2 weken. Diazepam-substitutie (lange halfwaardetijd) kan helpen.

Interacties (belangrijkste)

• Alcohol & CNS-depressiva: synergistische sedatie, respiratoire depressie, coma, dood.
• Opioïden (morfine, oxycodon, tramadol, codeine) – FDA Black Box Warning.
• Antidepressiva, antipsychotica, antihistaminica (1e gen), spierverslappers, antiepileptica (carbamazepine, valproaat – enzyminductie), anticonceptiepil (verminderd effect).
• Cimetidine, isoniazide, omeprazol, rifampicine (enzymmodulatie).

Veilig voorschrijven & gebruik (Good Practice)

1. Indicatie strikt: angststoornis (niet dagelijkse spanning), insomnia (kort), status epilepticus, alcoholontwenning.
2. Laagste effectieve dosis, kortste duur (max 2-4 weken).
3. Geen herhaalde voorschriften zonder herbeoordeling.
4. Patiënt informeren: geen alcohol, geen verkeer/machines, afbouwschema, risico verslaving.
5. Controleren op misbruik (voorroep recepten, verloren recepten, vroegtijdige herhaalverzoeken).
6. PDMP (voorschrijfregister) raadplegen waar beschikbaar.

Conclusie: Lorazepam is effectief maar gevaarlijk bij langdurig/onbeheerst gebruik. 1e keus angst: SSRI/SNRI + CBT. 1e keus insomnia: CBT-I, melatonine, sedatieve antidepressiva. Benzodiazepines = brugmedicatie / crisisinterventie. Altijd afbouwplan bij start.