Wat is BPPV?
Benigne Paroxysmale Positie Duizeligheid (BPPV) is de meest voorkomende vorm van duizeligheid. Het wordt veroorzaakt door losse calciumcarbonaat-kristalletjes (otoconia of "oorstenen") in de bochten van het binnenoor (meestal de posteriore bocht). Hoofdstukbewegingen laten deze kristallen bewegen, wat vals signalen naar de hersenen stuurt over rotatie → intense, korte (seconden-minuten) duizeligheidsaanvallen.
De Epley-manoeuvre (Canalith Repositioning Procedure)
Ontwikkeld door Dr. John Epley (1980). Doel: de losse kristallen (canalithen) uit de gevoelige bocht (meestal posteriore) naar de utriculus terugplaatsen, waar ze geen symptomen meer veroorzaken. Succespercentage: 80-90% na 1-3 sessies.
BELANGRIJK: De Epley-manoeuvre moet eerst uitgevoerd worden door een getrainde professional (fysiotherapeut, HNO-arts, neurolog, huisarts met training) die de diagnose BPPV bevestigt (via Dix-Hallpike test). Daarna kan thuis worden voortgezet.
Stapsgewijze instructies (voor RECHTER posterior bocht BPPV)
Let op: voor linkeroor BPPV, spiegel alle instructies (wissel "rechts" en "links").
- Startpositie: Zit rechtop op de rand van het bed, benen plat op de vloer. Draai het hoofd 45° naar het aangetaste oor (rechts). Houd 30-60 seconden.
- Supien met hoofd naar aangetaste oor: Ga snel liggen op de rug, met het hoofd nog steeds 45° naar rechts gedraaid EN 20-30° overextendeerd over de rand van het bed (nek in extensie). Houd 30-60 seconden (of tot nystagmus/duizeligheid stopt + 20 sec). Duizeligheid is nu verwacht.
- Hoofd draaien naar gezonde kant: Draai het hoofd langzaam 90° naar de linkerkant (totaal 45° naar links ten opzichte van middenlijn), nog steeds in extensie. Houd 30-60 seconden.
- Lichaam rollen naar gezonde kant: Rol het hele lichaam naar links (zijliggend), terwijl het hoofd vast blijft ten opzichte van het lichaam (dus nog steeds 45° naar links gedraaid). U kijkt nu naar de vloer. Houd 30-60 seconden.
- Opzitten: Kom langzaam op zitten vanaf de zijkant, hoofd nog steeds 45° naar links gedraaid. Zit rechtop, buig het hoofd lichtjes naar voren (chin naar borst). Houd 30 seconden.
Na de manoeuvre: cruciale regels
- Blijf 20-30 minuten rechtop zitten in de wachtruimte/op de stoel – niet liggen.
- Slaap de eerste 24-48 uur met hoofd verhoogd (2-3 kussens, of 30-45° wedge).
- Vermijd extreme hoofdbewegingen (achterover bukken, diep neerkijken, plotselinge draaiingen) gedurende 1 week.
- Herhaal 3x per dag (ochtend, middag, avond) tot 2 dagen symptoomvrij.
- Meestal 3 volledige cycli per sessie.
Varianten en alternatieven
- Semont-manoeuvre: Sneller, effectiever voor sommige patiënten, maar fysiek zwaarder.
- Brandt-Daroff oefeningen: Thuisoefeningen, minder effectief dan Epley/Semont maar nuttig als onderhoud.
- Vestibulaire revalidatie: Bij restklachten of atypische presentatie.
STOP DIRECT EN ZOEK MEDISCHE HULP BIJ:
- Dubbelzien, spraakstoornis, slikklachten, zwakte gezicht/armen/bene
- Ernstige hoofdpijn, bewustzijnsverandering
- Duizeligheid die niet past bij BPPV (continu, niet positie-gerelateerd)
- Dit kunnen tekenen zijn van hersenstaminfarct of andere ernstige neurologische aandoening.
Recidief
BPPV heeft een recidiefkans van ~15-50% over 5 jaar. Bij herhaling: herhaal Epley-manoeuvre (na herbevestiging diagnose) of zoek fysiotherapeut/HNO op.
