Een koortslip (herpes labialis) is een besmettelijke, pijnlijke uitslag van gevulde blaasjes op of rond de lip, veroorzaakt door herpes simplex virus type 1 (HSV-1). Na de prima-infectie blijft het virus latend in de trigeminusganglioon. Triggerfactoren (stress, UV, ziekte, menstruatie, trauma) activeren het virus. De uitbraak loopt door fasen: prodroma (tintelen/jeuk) → blaasjes → open erosion → korst → genezing (7-14 dagen).
Directe hygiëne & verzorging
- Niet aanraken! Vingers verspreiden virus naar ogen (herpes keratitis), genitaal, anderen. Was handen direct na contact.
- Reinigen: 3-4x/dag met **lauw water en zacht, pH-neutraal zeep** of **chlorhexidine 0,05% oplossing**. Zacht tamponnen met sterile compres. Geen schrobben.
- Antivirale crème (aciclovir 5% of penciclovir 1%): start **zo vroeg mogelijk** (bij eerste tintelen). 5x/dag dun aanbrengen 5-7 dagen. Verkort duur met ~0,5-1 dag.
- Zinkzalf / héparinegel / l-lysine crème: ondersteunend, bewijs matig.
- Korst niet afpellen → litteken/virusverspreiding.
Pijnlindering
- Paracetamol 1g 4x/dag of ibuprofen 400mg 3x/dag (met voedsel).
- Lidocaïne 5% gel/spray (apotheek) voor plaatselijke verdoving voor eten/borstelen.
- Koude compress (ijspak in doek) 5-10 min → verdooft, vermindert zwelling.
Triggermanagement: voorkom volgende uitbraak
- UV-bescherming lippen: Lipbalm SPF 30+ (elke 2 uur, na eten/drinken).
- Stressreductie: Mindfulness, sport, voldoende slaap, ademhalingsoefeningen.
- Immuniteit: Gezond dieet (vit C, D, zink, lysinerijk voedel: vlees, vis, eieren, legumes), probiotica.
- Tandborstel vervangen** na uitbraak (virus kan blijven).
- Geen deeltjes: lipbalm, glazen, bestek, handdoeken.
Orale antivirale therapie (op recept)
- Aciclovir 400 mg 5x/dag 5 dagen of 800 mg 2x/dag 5 dagen.
- Valaciclovir 2 g 2x/dag **1 dag** (gemakkelijker).
- Famciclovir 1500 mg 1x (enkelvoudige dosis).
- Indicatie: > 6 uitbraken/jaar, ernstige uitbraken, immuundeficiëntie, profilaxis (bijv. skivakantie, zonnebank).
Wanneer naar huisarts / tandarts / spoed?
- Oogklachten (roodheid, pijn, wazig zien) → **direct oogarts/spoed** (herpes keratitis = blindheidsrisico).
- Uitbraak > 2 weken, grote oppervlakte, hoge koorts, slijmerige afscheiding (bacteriële superinfectie).
- Eczema op gezicht (risico eczema herpeticum = levensbedreigend).
- Immuundeficiëntie (HIV, chemotherapie, biologica, corticosteroïden hoogdos).
- Eerste episode bij kind < 6 jaar (gingivostomatitis herpetica: pijn, weigert te drinken → dehydratie).
Natuurlijke middelen (aanvullend, niet vervangend)
- Kamillethee (koel) compress.
- Theeboomolie 5% in dragerschroom (patch test eerst!).
- Propolis (let op bijenallergie).
- Kaneel/honing pasta.
Consistente vroege behandeling, strikte hygiëne en triggervermijding zijn de sleutels tot kortere, minder pijnlijke uitbraken.
