Twee ziekten, overlappende symptomen, totaal andere prognose

Beide: koorts, lymfeklieropzwelling, vermoeidheid, nachtzweten. Maar: mono = viraal (meestal EBV), zelflimiterend. Leukemie = maligne hematologische ziekte, acute behandeling nodig.

Mononucleose (Pfeiffer, 'kissing disease')

• Oorzaak: Epstein-Barr virus (EBV). Overdracht: speeksel (kussen, bekers delen, niesen/hoesten)
• Incubatietijd: 4-6 weken
• Leeftijdspiek: adolescenten/jongvolwassenen (15-24 jr). Kinderen <10 jr vaak asymptomatisch/mild.
• Symptomen: keelpijn (exudatief tonsillitis), cervicale lymfadenopathie, splenomegalie (50%), hepatomegalie (10%), exantheem (bij amoxicilline), vermoeidheid (weken-maanden)
• Diagnose: heterofiele antistoffen (Monospot®, gevoeligheid 85%, specificiteit 95%), EBV serologie (VCA-IgM = acute, VCA-IgG = verleden, EBNA = hersteld)
• Behandeling: symptomatisch (rust, hydratatie, paracetamol/ibuprofen). Geen antibiotica (virale). Geen contactsport 4-6 weken (splenruptuur risico). Corticosteroïden alleen bij obstructie luchtwegen / auto-immuun complicaties.

Leukemie (meest ALL: acute lymfatische leukemie)

• Piek: 2-6 jaar, iets vaker jongens
• Risicofactoren: Down syndroom, blootstelling straling/chemo, familiale predispositie, bepaalde genetische syndromen
• Symptomen: anemie (bleek, moe), trombocytopenie (petechiën, ecchymosen, neusbloeding), neutropenie (fevrile infecties), been/gewrichtspijn, hepatosplenomegalie, lymfadenopathie (vaak generaliseerd, rubberig), mediastinale massa (T-ALL → dyspnoe, SVCS)
• Diagnose: bloedafname (blasten?), beenmergaspiratie/biopsie (definitief), immuunfenotypering, cytogenetica/moleculair (prognose)
• Behandeling: chemotherapie (inductie, consolidatie, intensivatie, onderhoud – totaal 2-3 jaar), gerichte therapie (TKI bij Ph+), immunotherapie (blinatumomab, CAR-T), stamceltransplantatie (hoog risico/herval). Overleving ALL >90% in hooginkomenslanden.

Vergelijkende tabel

Kenmerk	Mononucleose	Leukemie (ALL)
Oorzaak	EBV (virus)	Maligne transformatie lymfoïde voorloper
Leeftijd	15-24 jr (kinderen milder)	2-6 jr (piekl)
Keelpijn	Prominent, exudatief	Zelden hoofdklacht
Lymfeklieren	Cervicaal, symmetric	Generaliseerd, rubberig, non-tender
Milte	Splenomegalie 50%, gevoelig	Splenomegalie, vaak massaal
Bloedbeeld	Lymfocytose, atypische lymfocyten, milde trombocytopenie	Blasten, cytopenieën (anemie, trombopenie, neutropenie)
Behandeling	Ondersteunend	Intensieve chemotherapie ± SCT
Prognose	Uitstekend (volledig herstel)	Goed (>90% 5-jr OS), maar intensieve behandeling

Belangrijkste boodschap

Bij twijfel: bloedafname + beenmergonderzoek. Mono diagnostiek is eenvoudig. Leukemie uitsluiten is medisch noodzakelijk. Vertraag niet.