Panafcortelone is een merknam voor prednisolon (actieve metaboliet van prednison), een synthetisch glucocorticoïde. Het napenst het natuurlijke cortisol en heeft krachtige ontstekingsremmende en immuonderdrukkende effecten. Voorgeschreven voor een breed spectrum aandoeningen. Kennis van bijwerkingen is essentieel voor veilig gebruik.

Werkingsmechanisme

• Diffundeert in cel → bindt aan glucocorticoïde receptor (GR) → complex translokeert naar kern → reguleert genexpressie (transactivatie anti-inflammatoire genen, transrepressie pro-inflammatoire genen: cytokines, chemokines, adhesiemoleculen, COX-2, fosfolipase A2).
• Non-genomische effecten: stabiliseert lysosomale membranes, vermindert capillair permeabiliteit, inhibeert leucocytenmigratie.
• Onderdrukt HPA-as (hypothalamus-hypofyse-bijnieren) → bij langdurig gebruik atrofie bijnieren → afbouwschema noodzakelijk.

Korte-Termijn Bijwerkingen (Dagen-Weeken)

• Maagdarm: dyspepsie, maagpijn, misselijkheid, braken, verhoogde eetlust, gewichtstoename (vocht/eetlust), diarree/obstipatie.
• Centraal zenuwstelsel: onrust, insomnia, stemmingsschommelingen, euforie, depressie, psychose (bij hoge dosis), verhoogde intracranial druk (pseudotumor cerebri).
• Metabolisch: hyperglykemie (insuline resistentie), hyperlipidemie.
• Huid: acne, straaie, ecchymoses (blauwe plekken), vertraagde wondgenezing, hirsutisme.
• Infectierisico: verhoogd (vermasking symptomen, verlaagde afweer).

Lange-Termijn Bijwerkingen (Maanden-Jaren)

• Cushingoïde habitus: Maan gezicht, buffalo nek (vetopslag nek/schouders), truncale obesitas, dunne ledematen.
• Bot: Osteoporose (verhoogd fractuurrisico, vertebraal), avasculaire necrose (heup, schouder), vertebrochondropathie (kinderen).
• Oog: Cataract (posterieur subcapsulair), glaucoom (verhoogd IOP), chorioretinopathie (centrale serieuze retinopathie).
• Cardiovasculair: Hypertensie, atherosklerose, trombose risico.
• Infecties: Herhaalde, atypische, opportunistische (TB, pneumocystis, CMV, schimmels).
• Maagdarm: Peptische ulceratie, perforatie (risico verhoogd met NSAID's).
• Endocrien: Adrenale insufficiëntie bij stoppen (crisis!), menstruatiestoornissen.
• Spieren: Proximale myopathie (bekken/schedelgordel), steroid myopathie.

Indicaties (Selectie)

• Auto-immuun: reumatoïde artritis, SLE, vasculitiden, myositis, IMHA/ITP.
• Inflammatoir: astma/COPD exacerbatie, IBD (Crohn, colitis ulcerosa), sarcoïdose, polymyalgia rheumatica, giant cell arteritis.
• Allergie: anafylaxie, angio-oedeem, ernstige allergische reacties.
• Hematologie: lymfomen, leukemieën (deel chemotherapie), aplastische anemie.
• Neurologie: MS relapse, myasthenia gravis, Guillain-Barré.
• Nier: nephrotisch syndroom, ANCA-vasculitis.
• Transplantatie: afstotingprofilaxis.
• Oncologie: symptomatisch (hernenmetastasen, superieure vena cava syndroom), chemotherapie adjunct.

Veiligheidsvoorschriften

• ✅ Altijd afbouwschema bij >2-3 weken gebruik (bijv. 5 mg per week afbouwen, trager onder 10 mg). Geen plots stoppen → adrenale crisis.
• ✅ Calcium (1000-1500 mg) + Vitamine D (800-2000 IE) dagelijks → osteoporose preventie. Bisfosfonaten (alendronaat) bij hoog risico/>3 mnd gebruik.
• ✅ Bloedglucose monitoring (diabetes/risico).
• ✅ Oogcontrole (jaarlijks oftalmo: cataract, glaucoom).
• ✅ Infectiepreventie: Vaccinaties (inactief OK, levend gecontra-indiceerd bij hoge dosis), TB screening, Pneumocystis profylaxe bij hoge dosis/gecombineerd.
• ✅ Maagbescherming (PPI) bij risicofactoren (ouderen, NSAID's, ulcer historie).
• ❌ Contra-indicaties: Systemische mycose infecties, onbehandelde TB, levende vaccins, overgevoeligheid.
• ⚠️ Zorgvuldig: Zwangerschap (cat. B/C, placenta metaboliseert), borstvoeding (laag in melk, veilig bij lage dosis), diabetes, hypertensie, hartfalen, nierfalen, leverfalen, psychofose, epilepsie, diverticulitis, anastomose, osteoporosis, glaucoma.

Belangrijk: Prednison/prednisolon zijn reddende middelen bij correct gebruik. De kunst ligt in het balanceren van effect en bijwerking: laagst effectieve dosis, kortst mogelijke duur, proactieve preventie bijwerkingen, gestructureerde afbouw. Altijd in overleg met behandelend arts (reumatoloog, longarts, internist, huisarts).