Verhoogde spierenzymen in het bloed (voornamelijk creatinekinase/CK, ASAT/AST, ALAT/ALT, LDH) wijzen op spiercelschade of -stress. De interpretatie vereist context: welk enzym, hoe hoog, welke symptomen, medicijnen, inspanningsanamnese. CK is meest specifiek voor skeletspier; AST/ALT ook in lever; LDH ubiquitaire.

Veelvoorkomende Oorzaken

Categorie	Oorzaken	Kenmerken
Fysiologisch / Tijdelijk	Zware inspanning (excentrisch), marathon, crossfit, military training, hyperthermie, hypothermie	CK 10-100x ULN, piek 24-48u, normaliseert in dagen-wekken. Asymptomatisch of spierpijn (DOMS).
Medicamenteus	Statines (simva, atorva, rosuva – risico <0,1-0,5% rabdomyolyse), fibraten, combinatie statine+fibraat, colchicine, ciclosporine, antivirale (PI's), isotretinoïne, alcohol, cocaïne, amphotericine B	CK stijging, soms met myalgie/zwakte. Statin-associated muscle symptoms (SAMS).
Inflammatoir / Auto-immuun	Idiopathische inflammatoire myopathieën: polymyositis, dermatomyositis, necrotiserende auto-immuun myopathie, overlap syndromen. Inclusie body myositis (IBM).	Symmetrische proximale zwakte, CK verhoogd (niet altijd), EMG/MRI/biopsie bevestigend.
Genetisch / Metabolisch	Spierdystrofieën (Duchenne, Becker, limb-girdle, facioscapulohumerale), metabolische myopathieën (McArdle, Pompe, CPT-II deficiëntie, mitochondriale cytopathieën), Schildklier (hypo-/hyperthyreoïdie), Cushing, Addison.	Progressieve zwakte, vaak jonge leeftijd, positieve familieanamnese, specifieke enzymdefecten.
Trauma / Mechanisch	Crush syndrome, compartment syndroom, elektrocussie, verbrandingen, langdurige compressie (val, epilepsie, intoxicatie), operaties, reanimatie.	CK extreem hoog (>100.000), myoglobinurie, acute nierschade risico.
Infectieus	Virale myositis (influenza, COVID-19, enterovirus, HIV, HCV), bacteriële (pyomyositis), parasitaire (trichinella).	Koerts, spierpijn, verhoogde CK. Meestal zelflimiterend.

Diagnostische Aanpak

1. Anamnese: Medicijnen (statines!), inspanning, trauma, symptomen (pijn, zwakte, zwelling, donkere urine), familie, systemische klachten.
2. Herhaling CK na rust: 1 week geen zware inspanning. Als genormaliseerd → waarschijnlijk inspanningsgerelateerd.
3. Differentiatie CK-fracties: CK-MM (skeletspier), CK-MB (hart), CK-BB (hersenen/long). CK-MB% >5-6% suggereert hart (troponine betrouwbaarder).
4. Bloedonderzoek: Troponine (hart), leverfuncties (AST/ALT/GGT/ALP/bilirubine), nierfunctie, elektrolyten (K, Ca, P), CRP/ESR, TSH, vit D, CK, aldolase, myoglobine (urine/bloed), ANA, ENA, CK-autoantistoffen (anti-HMGCR, anti-SRP, anti-cN1A).
5. Urine: Myoglobine (dipstick positief, sediment negatief → rhabdomyolyse).
6. EMG/NCV: Myopathisch patroon (korte, lage amplitude motor units, fibrillatie/positieve scherpe golven).
7. MRI spieren: STIR/T2 signaalverhoging (oedeem/inflammatie), vetvervanging, selectieve betrokkenheid (patroon herkenning).
8. Spierbiopsie: Definitieve diagnostiek inflammatoire myopathie, dystrofie, metabolisch. Immunhistochemie, enzymhistochemie, genetica.

Behandeling en Verlaging Enzymen

• Oorzaakgericht: Medicijn stoppen/verlagen/wisselen (statine → andere cholesterolverlager, bv. ezetimibe, PCSK9-remmer). Schildklier/hormonale instelling. Infectie behandelen.
• Immunsuppressie (myositis): Prednison start, steroid-sparend (methotrexaat, azathioprine, mycophenolaat, rituximab, IVIG, JAK-remmers). Specialist (reumatoloog/neuroloog).
• Symptomatisch: Pijnstilling (paracetamol, NSAID's voorzichtig), fysiotherapie (gegradueerd, excentrisch vermijden initieel), energetische补给 (creatine, ribose – bewijs gemengd).
• Voeding/Supplementen (ondersteunend):
  • Omega-3 (EPA/DHA 2-3g/dag) – anti-inflammatoir.
  • Vitamine D (bij gebrek) – spierfunctie.
  • Selenium, zink – antioxidant.
  • CoQ10 (ubiquinol 100-300 mg) – bij statine gebruik (mitochondriale bescherming).
  • Eiwit 1,2-1,6 g/kg/dag – spierherstel.
• Rhabdomyolyse (acute): Agressieve IV hydratatie (0,9% NaCl, target diurese 200-300 mL/u), alkalisatie urine (natriumbicarbonaat), electrolytcorrectie, dialyse bij nierschade, ICU monitoring.

Preventie Spierschade

• Opwarmen, afkoelen, progressieve trainingsopbouw.
• Adequate hydratatie, elektrolyten bij langdurige inspanning.
• Statine: laagste effectieve dosis, monitoring CK bij klachten, CoQ10 overwegen.
• Vermijd extreme hitte/kou, alcohol, drugs.
• Vroegtijdig signaleren spierklachten bij medicijnstart.