Hoewel beide de huid aantasten, zijn netelroes en gordelroes fundamenteel verschillende aandoeningen met andere oorzaak, symptomen, verloop en behandeling.

Oorzaken

Netelroes (Urticaria)	Gordelroes (Herpes Zoster)
Allergische reactie op voedsel, medicijnen, insectenbeten, latex, fysieke prikkels (koud, warmte, druk, UV), infecties, auto-immuun. Histaminevrijmaking door mastcellen.	Heractivering van varicella-zostervirus (VZV) – hetzelfde virus als waterpokken. Na waterpokken blijft virus latenter in zenuwganglia (dorsale wortelganglia). Heractivering bij verlaagde immuniteit (leeftijd, stress, ziekte, medicijnen).

Symptomen

Netelroes	Gordelroes
Jeukende, gezwollen wheals (kwaddels/kwallen) – roze/rode, wisselende vorm/grootte. Kunnen samenvloeien. Meestal symmetrisch, over heel lichaam. Angio-oedeem (diepe zwelling oogleden, lippen, tong) mogelijk. Brandend/prikkelend gevoel.	Eenzijdig, dermatomaal (volgt één zenuwtak). Start met pijn, branden, gevoeligheid, tintelen (prodroom 1-5 dagen). Daarna rode, blaasvormende uitslag in bandvormig patroon. Kan gepaard gaan met koorts, misselijkheid, hoofdpijn. Oogbetrokkenheid (herpes zoster ophthalmicus) = acute oognoodzaak.

Duur

• Acute netelroes: <6 weken (meestal dagen).
• Chronische netelroes: >6 weken, maanden tot jaren.
• Gordelroes: 2-4 weken tot uitslag geneest. Pijn (postherpetische neuralgie) kan maanden-jaren aanhouden (10-18% van patiënten >60 jaar).

Behandeling

Netelroes

• Oorzaak zoeken & vermijden (allergietesten, dagboek).
• Antihistaminica (H1-blokkers): Cetirizine, loratadine, fexofenadine (1e generatie: sedatie). Doseerverhoging tot 4x standaarddosis mogelijk.
• Korte cursus prednison bij ernstige acuut.
• Chronisch: omalizumab (anti-IgE), ciclosporine, methotrexaat (specialist).

Gordelroes

• Antivirale middelen: Valaciclovir 1000 mg 3x/dag 7 dagen (of aciclovir 800 mg 5x/dag). Meest effectief als binnen 72 uur na uitslagstart gegeven. Vermindert duur, pijn, complicaties.
• Pijnstillers: paracetamol, NSAID's, neuropathische pijn: gabapentine, pregabaline, amitriptyline, duloxetine.
• Koele compressen, zinkzalf, calaminelotion voor jeuk.
• Oogbetrokkenheid: direct oogarts (antivirale oogzalf + systemisch).

Preventie

Gordelroesvaccinatie (Shingrix®, inactief subunitevaccin): Aanbevolen vanaf 60 jaar (in NL basisverzekering vanaf 60-75 jaar, 2 doses). Beschermt >90% tegen gordelroes en postherpetische neuralgie. Ook voor patiënten met verlaagde immuniteit (na specialistisch advies).

Samenvattend

Netelroes = allergisch/auto-immuun, jeukende kwaddels, overal, antihistaminica. Gordelroes = virale heractivering, pijnlijke bandvormige blaasjes éénzijdig, antiviraalia + pijnbestrijding, vaccineerbaar.