Pijnwaarneming vindt plaats in de somatosensorische cortex (postcentrale gyrus, Brodmann 1, 2, 3) van de grote hersenen. Elke lichaamsregio heeft een specifieke representatie (homunculus). De grootte van het corticale gebied is evenredig met de zenuwdichtheid en discriminatieve vermogen, niet met de fysieke grootte van het lichaamsdeel.

Meest gevoelige gebieden (grote corticale representatie)

• Vingertoppen, handpalm, lippen, tong, gezicht, genitalia, voetzolen, tenen
• Hoge dichtheid mechanoreceptoren (Merkel, Meissner, Ruffini, Pacini) + vrije zenuweindingen (pijn, temperatuur)

Minst gevoelige gebieden (kleine corticale representatie)

• Rug (middelstuk, onderrug) – minst gevoelig voor tactiele discriminatie en pijnlokalisatie
• Bil, bovenarm, dij, scheen
• Laag dichtheid receptoren, grote receptieve velden → grove lokalisatie, minder pijngevoeligheid

Een eenvoudige test: twee-punts discriminatie

1. Vraag iemand twee tandstokers/pennen op uw handpalm te leggen (1, 2 of 3 punten). U kunt het aantal gemakkelijk onderscheiden (drempel ~2-4 mm).
2. Doe hetzelfde op de rug (tussen schouderbladen). U zal niet kunnen onderscheiden of het 1, 2 of 3 punten zijn (drempel > 40-60 mm).

Dit bewijst de lage ruimtelijke resolutie van de rug in de somatosensorische cortex.

Klinische implicaties

• Rugpijn is vaak slecht gelokaliseerd, diffuus, uitstralend (referred pain van viscera, facetten, schijven).
• Chronische lage rugpijn betreft vaak centrale sensitisatie (centrale versterking pijnsignalen) meer dan perifeer letsel.
• Injecties/blokkades in rug vereisen beeldvorming (echo/fluoroscopie) door lage anatomische precisie door patiënt.

Evolutionair perspectief

Hoog gevoeligheid aan extremiteiten (handen, voeten, mond) = essentieel voor manipulatie, voedselinname, spraak, bescherming. Rug = bescherming van ruggenmerg, structurele steun; pijnsignaal "er is schade" voldoende, nauwkeurige lokalisatie minder kritisch.