Atherosclerose (aderverkalking) is de opstapeling van plaques (vet, cholesterol, calcium, inflammatoire cellen) in de slagaderwand. Dit vernauwt het vat, belemmert bloedstroom en kan barsten → tromboze → hartaanval / CVA. Het proces is deels reversibel met intensive leefstijlverandering en medicatie.

Leefstijl: de fundament (bewijsgebaseerd)

1. Roken stoppen – #1 interventie

• Roken schadeert endotheel, verhoogt LDL-oxidatie, verlaagt HDL, bevordert trombose, verhoogt bloeddruk.
• Na 1 jaar gestopt: hartaanvalrisico gehalveerd. Na 15 jaar: gelijk aan nooit-rokers.

2. Bewegen: 150-300 min/week matig + 2x kracht

• Verbeterde endothelfunctie, HDL↑, TG↓, bloeddruk↓, insulinegevoeligheid↑, collaterale vaatvorming (nieuwe 'bypass' vaten).
• Combineer cardio (wandelen, fietsen, zwemmen, roeien) + weerstandstraining.

3. Dieet: Mediterraan / DASH / Portfolio-dieet

• Meer: groente, fruit, volkoren, noten, zaden, peulvruchten, vette vis (omega-3), olijfolie, avocado, thee, cacao (>70%).
• Minder: verwerkt vlees, rood vlees, verzadigde vetten, transvetten, toegevoegde suikers, witte bloem, zout, alcohol.
• Specifieke 'ader-reinigende' voedingsmiddelen: kersen, aardbeien, knoflook, spinazie, wilde zalm, olijfolie, groene thee, zoete aardappel, granaatappel, kurkuma, gedroogde noten.

4. Gewichtsmanagement

• BMI 20-25. Buikomvang <94 cm (man), <80 cm (vrouw).
• 5-10% gewichtsverlies → significante verbetering bloeddruk, lipiden, insulin, inflammatie.

5. Stress & slaap

• Chronische stress → cortisol → inflammatie, bloeddruk, ongezond eten.
• 7-9u slaap. Slaapapneu screenen (OSA = onafhankelijk risicofactor CVD).

Medicamenteus: evidence-based

Doel	Medicijnklasse	Voorbeelden	Effect
LDL-cholesterol verlagen	Statines (1e keus)	Atorvastatine, rosuvastatine, simvastatine	LDL ↓ 30-55%, plaque stabilisatie, anti-inflammatoir (CRP↓)
LDL verder verlagen	Ezetimibe	Ezetimibe	LDL ↓ 15-20% extra
Zeer hoog risico / FH	PCSK9-remmers	Evolocumab, alirocumab (injectie)	LDL ↓ 50-60% bovenop statine
Triglyceriden / HDL	Fibraten, omega-3 (icosapent ethyl)	Fenofibrate, icosapent ethyl	TG↓, CVD risico↓ (REDUCE-IT)
Anti-trombotisch	Trombocytenaggregatieremmers	Aspirine 80-100mg, clopidogrel, ticagrelor	Secundaire preventie (na hartaanval/CVA/PAD). Primair: selectief (ASCVD risico >10%/10yr, 40-70jr).
Bloeddruk	ACEi/ARB, Ca-antag, thiazide, β-blokker	Perindopril, amlodipine, chlorthalidone	Doel <130/80 (hoog risico), <140/90 (overig)

Chirurgische / interventionele opties (bij symptomatische / kritische stenose)

• PCI (percutane coronaire interventie) + stent: acut (STEMI) of symptomatische stabiele angina pectoris (na ischemietest/FFR).
• CABG (coronary artery bypass grafting): linkshoofdstam, 3-vatsziekte, diabetes, complexe anatomie – betere lange-termijn overleving.
• Carotis endarteriectomie / stenting: symptomatische stenose >50-70%, asymptomatisch >70% (indiv. beslissing).
• Perifere vaatchirurgie / endovasculair: claudicatio intermittens / critical limb ischemia.

Monitoring & follow-up

• Lipidenprofiel 3-6 maanden na start/verandering medicatie, daarna jaarlijks.
• Bloeddruk zelfmeting thuis (gevalideerd manguit).
• HbA1c, nierfunctie, leverfunctie (statines), CK bij spierklachten.
• Vasculaire imaging (carotis IMT, coronaire calcium score, ABI) voor risicostratificatie.

Kernboodschap: Atherosclerose is een systeemziekte. Geen 'snelle fix' – maar consistente leefstijl + gerichte medicatie kan progressie stoppen, plaques stabiliseren, en zelfs regressie induceren. Start vandaag. Elke stap telt.