Wat zijn lipiden?

Lipiden zijn niet-polair, hydrofobe moleculen (vetachtig) die niet mengen met water. Essentieel voor celstructuur, energieopslag, signalering.

Celulaire functies

• Energieopslag: 9 kcal/g (vs 4 kcal/g voor koolhydraten/eiwit). Afbraak levert ATP (energiemuntje).
• Celmembraan: Fosfolipiden vormen bilipide laag – barrière voor waterige stoffen, selectieve transport.
• Signaalmoleculen: Steroidhormonen (cortisol, testosteron, oestrogeen), eicosanoïden (inflammatieregulatie).

Belangrijkste lipiden in het bloed

• Vetzuren: Lange koolstofketens met carboxylgroep.
• Triglyceriden: 3 vetzuren + glycerol. Hoofdopslagvet, energiereserve.
• Cholesterol: Steraanstructuur, amphifiel. Essentieel voor membraanvloeibaarheid, hormoonsynthese, galzouten.

Lipoproteïnen: transport in het bloed

• LDL (lage dichtheid): "Slecht cholesterol" – transporteert cholesterol naar weefsels, kan in slagaders depositeren.
• HDL (hoge dichtheid): "Goed cholesterol" – haalt overtollig cholesterol uit weefsels terug naar lever.

Lipiden in voeding

• Etiket: "vetten" en "cholesterol".
• Vermijd: Verzadigde vetten (dierlijke bronnen, kokos/palm), transvetten (gehydrogeneerde oliën).
• Kies: Enkelvoudig onverzadigd (olijfolie, avocado, noten), meervoudig onverzadigd (vis, zaden, lijnzaad – omega-3).
• Dieetcholesterol beperken (lever synthetiseert voldoende); overmaat + verzadigd/trans vet → verhoogd ziekterisico.

Complicaties van verhoogde lipiden

• Atherosclerose (vernauwing/verharding slagaders) → perifere vaatziekte, intestinale angina, nierschade, hartaanval, beroerte.
• Hoge triglyceriden, LDL, totaal cholesterol = onafhankelijke risicofactoren.