Hoe antihistaminica werken

Histamine is een signaleringsmolecuul dat zich bindt aan histaminereceptoren (H1, H2, H3, H4) op celoppervlakken. Dit activeert cascades die leiden tot allergiesymptomen, maagzuurproductie, wakefulness, immuunmodulatie. Antihistaminica blokkeren deze receptoren – ze zijn de "sleutel die het slot niet openmaakt".

Classificatie per receptor

H1-receptorblokkers: allergie, hooikoorts, jeuk, bewegingsziekte, slaap

Generatie	Kenmerk	Voorbeelden	Hoofdinidicatie
1e generatie	Doorkruist bloedhersenbarrière → slaperigheid, anticholinerge bijwerkingen	Difenhydramine (Benadryl), clemastine (Tavegil), dimenhydrinaat (Dramamine), promethazine (Phenergan), hydroxyzine (Atarax)	Allergie (nacht), slaapmiddel, bewegingsziekte, premedicatie
2e generatie	Nauwelijks sedatie, selectief H1, langdurig werkend	Loratadine (Clarityn), cetirizine (Zyrtec), fexofenadine (Telfast), levocetirizine (Xyzal), desloratadine (Aerius), rupatadine (Rupafin)	Hooikoorts, chronische urticaria, allergische rhinitis, conjunctivitis – overdag gebruik

H2-receptorblokkers: maagzuurremming

• Blokkeren H2-receptoren op parietale cellen → minder zuurproductie.
• Voorbeelden: cimetidine (Tagamet), ranitidine (Zantac – teruggetrokken in EU/US), famotidine (Pepcid), nizatidine (Axid).
• Indicaties: reflux (GERD), maagzweer, duodenumzweer, preventie stresszweer.

H3- en H4-receptorblokkers: in ontwikkeling

• H3: Centraal zenuwstelsel (wakefulness, cognitieve functie). Mogelijk: ADHD, Alzheimer, narcolepsie. Voorbeeld: ciproxifan (experimenteel).
• H4: Immuuncellen (mastcellen, eosinofielen, T-cellen). Potentieel: astma, allergie, auto-immuun. Nog geen geregistreerde geneesmiddelen.

Histamine-vrijgiftingsremmers (mastcelstabilisatoren)

• Voorkomen deontgranulatie van mastcellen → geen histamine vrijkomst.
• Voorbeeld: natriumcromoglycaat (Intal) – inhalatiepoeder voor astma/allergie preventie, oogdruppels voor allergische conjunctivitis.
• Niet effectief bij acute aanval; puur preventief.

Praktische keuzegids

• Hooikoorts/dagelijks: 2e generatie H1 (cetirizine, loratadine, fexofenadine).
• Nachtelijk jeuk/slaapproblemen door allergie: 1e generatie (hydroxyzine, promethazine).
• Bewegingsziekte: dimenhydrinaat, cinnarizine, meclozine.
• Maagzuur/reflux: famotidine (H2-blokker) of PPI (omeprazole) – antihistaminica zijn 2e keus.
• Kinderen: cetirizine, loratadine (vanaf 2 jaar, dosering naar gewicht).

Conclusie

Antihistaminica zijn een veelzijdige groep geneesmiddelen. De keuze hangt af van de te behandelen receptor (H1 vs H2), gewenste sedatie, leeftijd en comorbiditeiten. Raadpleeg uw apotheker of huisarts voor persoonlijk advies.