Vitamine C (ascorbinezuur) is een wateroplosbaar antioxidant, essentieel voor collageensynthese, immuunfunctie, ijzeropname, neurotransmittersynthese (noradrenaline, serotonine) en epigenetische regulatie. Mensen kunnen het niet zelf maken (mutatie GULO gen). Hoewel frank scheurbuik zeldzaam is in ontwikkelde landen, is **suboptimale status (<50 µmol/L plasma) veelvoorkomend** (15-20% volwassenen) en geassocieerd met verhoogde morbiditeit.
| Categorie | Specifieke oorzaken |
|---|
| Dieetmatig | Weinig fruit/groenten (<2 porties/dag), enkel gekookt/verwerkt voedsel, fad-diëten, alcoholverslaving, ouderen met slechte tandstatus/dysfagie, eenzame ouderen, laaginkomens |
| Verhoogde behoefte/verlies | Roken (actief/passief: -25-40% plasma vit C), zwangerschap/borstvoeding, ziekte/inflammatie (sepsis, brandwonden, trauma, chirurgie), dialyse, diureticagebruik |
| Malabsorptie | Crohn, coeliakie, korte darm syndroom, bariatrische chirurgie, achlorhydrie |
| Genetisch | SLC23A1 (SVCT1/2) polymorfismen → lagere transporter efficiëntie |
Diagnostiek
- Gouden standaard: Plasma vitamine C (HPLC, gestabiliseerd met metafosforzuur/TCA – onstabiel in bloed!)
- Leukocyt vitamine C: Betere weerspiegeling weefselvoorraad (minder subjectief aan recente inname)
- Interpretatie: >50 µmol/L = adequaat; 23-50 = marginaal; 11-23 = tekort; <11 = scheurbuik
- Clinisch: Anamnese + fysiek (tandvlees, huid, wonden) vaak voldoende voor diagnose
Behandeling: snel, goedkoop, effectief
- Scheurbuik: 1000-2000 mg/dag oraal (verdeeld 3-4x) of IV (bij malabsorptie) → **symptomen verdwijnen binnen dagen, volledig herstel 1-2 weken**
- Subclinisch tekort: 500-1000 mg/dag × 4 weken, daarna onderhoud 200-500 mg/dag
- Voeding: 5+ porties rauwe/lichtgegare groenten/fruit/dag (zie bronnenlijst)
- Onderliggende oorzaak adresseren: Roken stoppen, dieetverbetering, malabsorptie behandelen, medicatie herzien
Beste voedselbronnen (mg per 100g eetbaar deel)
- Top tier (>100 mg): Rode paprika (180), zwarte bes (180), peterselie (130), kiwi (90-180), broccoli (90), Brussels sprouts (85), aardbeien (60), citrus (50-60)
- Goede bronnen (30-60 mg): Tomaten, bloemkool, spinazie, boerenkool, aardappelen (met schil), mango, ananas, meloen
- Verlies bij bereiding: Koken: 50-70% verlies (uitlogging). Stomen/microwellen/stir-fry: 20-30% verlies. Rauw = best.
Supplementatie: vorm, dosis, timing
- Ascorbinezuur: Standaard, goedkoop, zuur (maagklachten >500 mg/dosis)
- Gebufferde (Natrium/Calcium/Magnesium/Kalium ascorbate): Neutraal pH, beter verdraagbaar hoge doses
- Tijdsverzadigd (sustained release): Stabielere plasma spiegels, minder urinaire verlies
- Liposomaal: Claim hogere biobeschikbaarheid – bewijs beperkt, duurder
- Dosering: 250-500 mg 2-3x/dag (tot 1000-1500 mg/dag) voor therapie. Onderhoud: 200-500 mg/dag.
- UL: 2000 mg/dag – hoger: diarree, nierstenen risico (oxalaat), GI klachten
Speciale groepen: extra aandacht
- Rokers: +35 mg/dag RDA, ideaal 200-500 mg supplement + rookstop
- Ouderen: Vaak lage inname, polymedicatie, malabsorptie → 200-500 mg/dag supplement
- Zwanger/voedend: RDA verhoogd (85-120 mg), dieet + prenataal supplement volstaat
- Kanker/chemo/straling: **Geen hoge dosis antioxidantia** zonder oncoloog toestemming (kan tumorbescherming geven)
- Nierstenen/anamnese: Max 500-1000 mg/dag, hydratatie, calcium-rijke voeding (bindt oxalaat in darmen)
Preventie: simpel en effectief
**Eet dagelijks 300-400g gekleurde groenten en 2-3 porties fruit.** Dit levert 200-500 mg vitamine C + vezels + kalium + fytochemicaliën + hydratie. De meest kosteneffectieve gezondheidsinterventie die bestaat. Supplement als verzekering, niet als vervanging.
Gezondheid en Ziekte © https://www.gezond.win
