~1% van de bevolking heeft tics (bewegingen of geluiden). Oorzaken: genetica, stress, medicijnen, voedingsstoffentekorten. Hoewel niet altijd volledig verdwenen, kunnen ze significant afnemen.

1. Ontspanningstraining: yoga, ademhalingsoefeningen (4-7-8), progressieve spierontspanning, mindfulness. Vermindert stress → minder tics.
2. Gewoonteverandering: identificeer trigger (spanning, verveeld, angst). Vervang tic door bewuste tegenhandelingen (vouwen handen, diep ademen). Cost: moeite, baat: controle.
3. Multivitamine: tekorten (magnesium, B6, zink, D) kunnen tics verergeren. Basis supplementatie kan helpen.
4. Medicatieherziening: stimulansen (ADHD), neuroleptica, antidepressiva kunnen tics induceren. Huisarts/psychiater: dosering verlagen, switchen, of toevoegen (bijv. guanfacine, clonidine, topiramate).
5. Psychotherapie (CBT/HRT): Habit Reversal Training (bewustwording, concurrentie respons, ontspanning) is evidence-based voor tic-stoornissen en Tourette.

Wanneer naar specialist?

• Tics >1 jaar, meerdere motorische + vocale → Tourette syndroom.
• Belemmering in dagelijks functioneren, pijn, sociale isolatie.
• Neurolog/psychiater met expertise bewegingsstoornissen.