De koppeling: 65% van diabetici sterft aan hart-/vaatziekten
Atherosclerose = vetafzettingen (plaques) in de intima van arteriële vaten → vernauwing, stijfheid, plaque-ruptuur → tromboose → infarct/beroerte. Diabetes versnelt dit proces drastisch.
Centrale pathophysiologische mechanismen
1. Endotheldysfunctie: verlies van beschermende NO
Gezond endotheel produceert stikstofmonoxide (NO) → vasodilatatie, anti-inflammatoir, anti-trombotisch, anti-proliferatief. Bij diabetes:
- Hyperglycemie → mitochondriale overproductie superoxide → NO-inactivatie
- Insulineresistentie → verlies van PI3K/Akt-pad → minder eNOS-activatie → minder NO
- Verhoogde vrije vetzuren/triglyceriden → endotheliale dysfunctie
2. Pro-inflammatoire & pro-trombotische toestand
- AGE's (Advanced Glycation End-products) → RAGE-receptor → NF-κB → cytokinestorm (TNF-α, IL-6, CRP)
- Trombocyten: hyperreactief, verhoogde aggregatie, verminderde NO-gevoeligheid
- Stollingsfactoren verhoogd (fibrinegeen, PAI-1) → hypofibrinolyse
- Gladde spiercellen: hypertrofie, migratie, proliferatie → media-dikting
3. Lipide dysregulatie (diabetische dyslipidemie)
- Kleine, dichte LDL-deeltjes (meer atherogeen)
- Laag HDL
- Verhoogde triglyceriden / VLDL
- Verhoogde oxidatieve stress → geoxideerde LDL → schuimcellen
Complicaties door macro- en microvasculaire schade
- Coronaire hartziekte (stille ischemie vaker bij DM)
- Cerebrovasculair: beroerte, cognitieve afname
- Perifeer arterieel: claudicatio, kritische beenischemie, amputatie
- Nefropathie: glomerulosclerose
- Retinopathie: blindheid
- Neuropathie: voetulcera, charcot-voet
Preventie en behandeling: wat werkt?
- Glucosecontrole: HbA1c <53 mmol/mol (individueel). SGLT2-remmers & GLP-1 agonisten tonen CV-voordeel.
- Bloeddruk: <130/80, ACE-i/ARB eerste keus.
- Lipiden: Statine voor bijna alle DM >40j. Doel LDL <1,8 mmol/L. Ezetimibe/PCSK9-i bij ontoereikend.
- Antitrombotisch: Lage dosis aspirine bij secundaire preventie / hoge primaire risico.
- Leefstijl: Mediterraan dieet, 150 min beweging/week, rookstop, gewichtscontrole.
- Roken: Absoluut stoppen – synergistisch toxisch met diabetes op endotheel.
Conclusie
Diabetes is een vasculaire ziekte. Atherosclerosepreventie begint met vroege, agressieve, multidimensionale risicofactorbestrijding. Elk percentage HbA1c-verlaging, elk mmHg bloeddrukverlaging telt.
