Wat is ichthammol?

Ichthammol (ammoniumbituminosulfonate) is een afgeleide van schist (bitumineus schalie), geformuleerd als zalf (10-20%) met zacht paraffine/wolvet als basis. Werktingsmechanisme niet volledig opgehelderd, maar: anti-inflammatoir, antibacterieel, keratolytisch, antipruritisch, bevordert afbraak necrotisch weefsel. Gebruikt bij: chronisch eczeem, lichen simplex chronicus, psoriasis, furunculose, hidradenitis suppurativa, insectenbeten, kleine wonden.

Algemene bijwerkingen (lichte, lokaal)

• Huidkleurverandering (bruin/zwart door de zalf zelf – tijdelijk)
• Contactdermatitis / irritatie (rode, jeukende, schilferende huid op aanbrengplaats)
• Droge huid, brandend gevoel na aanbrengen
• Hoofdpijn, misselijkheid (zeldzaam, systemische opname minimaal)

Ernstige/zeldzame bijwerkingen

• Allergische reactie (type I/IV): netelroos, angio-oedeem (gezicht/lippen/keel/handen), benauwdheid, dyspnoe → direct stoppen, arts/112
• Systemische toxiciteit (bij uitgebreid toedienen/gebroken huid): veranderde mictiepatronen, bloed in urine, koorts, klierkoorts, spierpijn, geelzucht → stoppen, arts
• Oogirritatie: bij contact → spoelen met lauwwarm water 10-15 min, oogarts bij blijvende klachten

Contra-indicaties & voorzorg

• Bekende overgevoeligheid voor ichthammol, wolvet (lanoline), zinkoxide, paraffine
• Open, diepe of besmette wonden zonder artsadvies
• Groot oppervlak (>10-20% Lichaamsobervlakte) – systemische opname risico
• Kinderen <2 jaar: alleen op artsvoorschrift
• Zwangerschap/borstvoeding: onvoldoende data. Voorkeur veiligere alternatieven. Bij borstvoeding: niet op areola/tepel.

Interacties

Geen bekende klinisch relevante medicijninteracties. Vermijd combinatie met andere sterke keratolytica (salicylzuur, ureum hoog%) op dezelfde plek – irritatie.

Toepassing

1. Huid reinigen, drogen
2. Dunne laag zalf aanbrengen op aangedane plek
3. Eventueel verbinden (gaze, niet occlusief tenzij arts voorschrijft)
4. 1-3x/dag
5. Handen wassen na aanbrengen
6. Kleding beschermen (kleurt af – wast moeilijk uit)

Alternatieven

• Eczeem: corticosteroïden (kort), calcineurine-remmers (tacrolimus, pimecrolimus), emollientia
• Furunculose: incisie/drainage + systemische AB, mupirocine neus
• Hidradenitis: antibiotica (clindamycine/rifampicine), biologica (adalimumab), chirurgie

Conclusie

Ichthammol is een oud, goedkoop, veelzijdig middeltje met plaats in de moderne praktijk (vooral bij patiënten die corticosteroïden willen vermijden). Veilig bij correct gebruik. Let op: kleurt kleding, allergie mogelijk, ogen beschermen, niet op grote oppervlakken zonder toezicht.