Oorspronkelijk ontwikkeld voor zwangerschapsmisselijkheid, bleek metoclopramide effectief bij zure reflux, braken en gastroparese (vertragde maagleeging). Zoals bij elk medicijn zijn bijwerkingen mogelijk; effecten op gewicht zijn zeldzaam en variëren per dosis, leeftijd en gezondheidstoestand.

Werkingsmechanisme

Metoclopramide blokkeert dopamine-receptoren en (minder sterk) serotonine-receptoren in de hersenen. Dopamine verhoogt eetlust (bij geur van voedel), serotonine bevordert verzadiging. Beide zijn betrokken bij gewichtsregulatie, maar het netto-effect van metoclopramide hangt af van dosis en receptordichtheid.

Gewichtsgerelateerde bijwerkingen: inconsistent

Wetenschappelijke literatuur rapporteert weinig gewichtsgerelateerde bijwerkingen. Effecten zijn niet consistent en variëren met leeftijd, fysieke en psychische gezondheid. Veelvoorkomende bijwerkingen (Mosby, 2010): vermoeidheid, zelfmoordgedachten, slapeloosheid, hartritmestoornissen, lage bloeddruk, aanvallen, droge mond, braken, misselijkheid, diarree, verminderd libido, huiduitslag.

Effect op zuigelingen

Vroeg (jaren '80) al gebruikt om gewichtstoename te stimuleren bij vooruitgeboren en laaggewichtige baby's. Een studie (2005) toonde aan dat metoclopramide refluxsymptomen verminderde bij gezonde zuigelingen (1-24 maanden), wat voeding en groei verbeterde. Medicatie alleen is echter zelden voldoende voor significante gewichtstoename (Dr. Sansone).

Volwassenen: anorexia en kanker

Bij anorexia (verminderde eetlust/voedselaversie) en kankerpatiënten kan metoclopramide gewicht beïnvloeden. Studies (JCO, 2005) toonden verbeterde misselijkheid bij kankerpatiënten, maar beperkt effect op gewicht. Bij andere anorexia-vormen kan het wel significante gewichtstoename geven. Plotselinge toename bij gezonde volwassenen is zeldzaam.

Ouderen: risico op gewichtsverlies

Een studie (JAGS, 2003) rapporteerde gevallen van falen (achteruitgang/frailty) bij ouderen (>65 jaar) op metoclopramide, zelfs op therapeutische doses: ernstig gewichtsverlies en verminderde dagelijkse functionering. Waargenomen bij patiënten met bestaande aandoeningen; effect op gezonde ouderen onduidelijk.