Antibiotica: levensreddend, maar niet zonder bijwerkingen
Ze doden bacteriën (bacteriocide) of remmen groei (bacteriostatisch), maar onderscheiden niet tussen pathogene en commensale flora. Dit verstoort het microbiome → bijwerkingen. Altijd de kuur voltooien (tenzij ernstige allergie/ernstige bijwerking → arts).
1. Misselijkheid & diarree (2-25% afhankelijk van antibioticum)
- Oorzaak: verstoring darmflora, directe irritatie slijmvlies, veranderde motiliteit
- Risicofactoren: clindamycine, amoxicilline/clavulaanzuur, cefalosporines, fluorchinolonen
- Meestal zelflimiterend, geen behandeling nodig
- Probiotica (LGG, S. boulardii, VSL#3) kunnen preventief/behandelend helpen (Cochrane: NNT ~13)
- Waarschuwing: bloodige diarree, koorts, buikpijn → C. difficile colitis → direct arts
2. Vaginale schimmelinfectie (candidiasis) – tot 25% van vrouwen na orale antibiotica
- Oorzaak: verdringing lactobacillen (zuurstofarm, zuur milieu) → Candida overgroei
- Symptomen: jeuk, brandend gevoel, rode gezwollen schamlippen/vagina, witte klontige afscheiding (kwarkachtig)
- Behandeling: topisch azol (clotrimazol, miconazol) 1-3-7 dagen of fluconazol 150 mg 1x oraal
- Preventie: probiotica (L. rhamnosus, L. reuteri) oraal/vaginaal, suikervrij dieet, katoenen ondergoed, geen douchen
3. Allergische reacties (32% van nieuwe medicijnallergieën = antibiotica)
- Meestal type I (IgE-gemedieerd): urticaria, angio-oedeem, anafylaxie (acut, levensbedreigend)
- Type IV (cel-gemedieerd, vertraagd): maculopapuleuze exantheem, DRESS, SJS/TEN (ernstig, mortaliteit)
- Penicillines & cefalosporines: meest frequente veroorzakers (kruisreactiviteit ~1-2% voor 1e generatie cefalosporines, lager voor 3e/4e)
- Bij verdacht allergie: stop medicijn, arts (adrenaline bij anafylaxie), allergietesten later (niet in acute fase)
- Altijd melden bij apotheek/huisarts → registratie in LSP/landelijk schakelsysteem
4. Medicijninteracties: de vergeten bijwerking
- Anticonceptiepil: rifampicine/rifabutine (sterke CYP3A4 inducer) → verminderde effectiviteit. Andere antibiotica: bewijs zwak, maar advies: extra bescherming (condoom) tijdens kuur + 7 dagen na.
- Warfarine: veel antibiotica (cotrimoxazol, macroliden, metronidazol, fluorchinolonen) → ↑ INR → bloedingsrisico. INR controleren dag 3-5.
- Methotrexaat: penicillines, cotrimoxazol, NSAID's → ↓ renale clearanc → toxiciteit
- Digoxine: clarithromycine, azithromycine, erythromycine → ↑ digoxine niveaus
- Cyclosporine/tacrolimus/sirolimus: macroliden, azolen, rifampicine → grote fluctuaties
Checklist voor patiënten
- Informeer arts/apotheek over alle medicijnen (ook zelfzorg, supplementen)
- Vraag of probiotica nuttig zijn voor u
- Meld ongebruikelijke symptomen direct
- Volledige kuur afmaken
- Niet zelf voorschrijven / resten gebruiken / aan anderen geven
