Wat is voedselvergiftiging?

Voedselvergiftiging (voedselinfectie of -intoxicatie) ontstaat door inname van voedsel besmet met **pathogene micro-organismen** (bacteriën, virussen, parasieten) of hun **toxines**. Symptomen: misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, koorts. Meestal zelflimiterend, maar kan ernstig/levensbedreigend zijn (botulisme, listeriose, HUS bij EHEC).

Incubatietijd = sleutel tot bronidentificatie

De tijd tussen inname en eerste symptomen wijst op de boosdoener:

Incubatietijd	Pathogeen (toxin/infectie)	Typerende voedselbronnen	Hoofdsymptomen
< 6 uur (1-6u)	S. aureus (enterotoxine) – INTOXICATIE	Vlees, zeevruchten, salades, pasta, roomgebak, zoute voedingsmiddelen (handcontact)	Plotselinge hevig braken, misselijkheid, diarree, weinig koorts. Duur 24-48u.
< 6 uur	B. cereus (emetic toxin) – INTOXICATIE	Rijst, pasta (lange tijd bij kamertemp), meelproducten	Acute braken, misselijkheid (30 min-6u). Duur <24u.
8-16 uur	C. perfringens (enterotoxine) – INTOXICATIE	Vlees, soepen, sausen, jus (langzaam afkoelen, herverwarmen)	Buikkrampen, waterige diarree (geen koorts/braken). Duur 12-24u.
12-72 uur	Salmonella (non-typhoidal) – INFECTIE	Eieren, pluimvee, vlees, onpasteuriseerde melk, rauwe sprouten, chocolade	Diarree, koorts, buikkrampen, misselijkheid, hoofdpijn. Duur 4-7 dagen.
12-72 uur	C. jejuni (Campylobacter)	Onvoldoende gegaard pluimvee, onpasteuriseerde melk, besmet water	Diarree (soms bloedig), koorts, krampen. Duur 2-5 dagen. Risico: Guillain-Barré.
1-3 dagen (tot 10d)	EHEC / STEC (E. coli O157:H7)	Rauw vlees, onpasteuriseerde melk/kaas, rauwe groenten, besmet water	Bloeddiarree, hevig buikpijn, weinig koorts. Risico: HUS (nieren, TTP) – kinderen/ouderen.
18-36 uur (4h-8d)	C. botulinum (botulinetoxine) – INTOXICATIE	Thuisingelegde groenten/vlees/vis, honing (baby's), vacuumverpakt vis	Neurologisch: dubbelzien, ptosis, slikklachten, spierzwakte, ademhalingsmoeilijkheden. **LEVENSBEDREIGEND.**
24-48 uur (9-48h)	V. parahaemolyticus	Rauwe/ondergaarde schelpdieren (oesters), zeevruchten	Waterige diarree, krampen, misselijkheid, braken, koorts, hoofdpijn. Duur 2-3 dagen.
24-72 uur	Shigella	Besmet water, voedsel via fecaal-orale route (hygiëne), kinderdagverblijven	Diarree (bloed/slijm), koorts, tenesmus. Duur 5-7 dagen.
1-4 weken	L. monocytogenes	Onpasteuriseerde kaas, paté, gerookte vis, kant-en-klaar salades, vleeswaren	Zwangeren: griepachtig → abortus/early delivery. Ouderen/geïmmunogeprompromiteerd: meningitis, sepsis.
1-4 weken	Hepatitis A	Besmet water, schelpdieren, vruchten/gronten (handcontact), reizen	Vermoeidheid, misselijkheid, buikpijn, geelzucht, donkere urine. Duur weken-maanden.
1-6 weken	Norovirus	Besmet water/voedsel, fecaal-orale route, zeer besmettelijk (cruiseschepen, instellingen)	Plotselinge braken, diarree, misselijkheid, koorts. Duur 1-3 dagen. Zeer besmettelijk.

Algemene behandeling (alle typen)

1. Hydratatie is #1: ORS (orale rehydratatielozing: glucose + electrolyten) – WHO-recept of commercieel (ORS, Normolyt®). Water + zout + suiker werkt ook. Kleine slokken frequent.
2. Voeding: Zolang mogelijk eten (rijst, bananen, tost, bouillon, gekookte wortelen). Geen vet, scherp, melk (tijdelijke lactose-intolerantie), koffie, alcohol.
3. Medicatie: Loperamide (Imodium®) **alleen bij volwassenen, geen koorts/geen bloed in stoel, max 2 dagen**. Racecadotril (vermindert sekretie). Antiemetica (metoclopramide, ondansetron) op recept.
4. Antibiotica: **Meestal NIET nodig** (virale, zelflimiterend, risico resistentie/C. difficile). Alleen bij: ernstige bacteriële (bloedige diarree, hoge koorts, sepsis, immuungeprompromiteerd, reizigersdiarree, bevestigde Salmonella/Shigella/Campylobacter bij risicogroepen). Altijd na cultuur.
5. Probiotica: S. boulardii, L. rhamnosus GG kunnen duur diarree verkorten (1 dag).

Preventie: de 4 gouden regels (WHO)

1. Schoon: Handen wasen (voor koken/eten, na toilet), oppervlakken, fruit/groenten wassen.
2. Scheiden: Rauw en gekookt apart (messsnijplanken, messen, bewaren).
3. Koken: KernTemperatuur ≥75°C (vlees, ei, vis). Herverwarmen ≥75°C.
4. Koelen: Koelkast ≤4°C, vriezer -18°C. 2-uursregel: bereid voedsel niet >2u bij kamertemperatuur. Ontdooien in koelkast/magnetron, niet op aanrecht.

Melden

Verdachte voedselinfectie via voedsel → meld bij **NVWA (Nederland)** of **FAVV (België)** via consumentenloket. Helpt uitbraken opsporen.